Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
Reklama

Inteligencja i życiowy sukces to sprawka genów czy środowiska?

Geny czy środowisko? Co w większym stopniu wpływa na to, jakimi ludźmi się stajemy? Oto pytanie, którego może nie zadał Shakespeare, ale zadają je naukowcy, lekarze, psycholodzy i wielu zwykłych ludzi. W końcu od odpowiedzi na to pytanie zależy w dużej mierze jakość życia, ścieżka kariery, związki z ludźmi, a w szerszym ujęciu – funkcjonowanie całych społeczeństw.
  • Źródło: PAP MediaRoom
Inteligencja i życiowy sukces to sprawka genów czy środowiska?
Autor: Rys. Krzysztof "Rosa" Rosiecki

Specjaliści z Uniwersytetu Pensylwanii oraz Uniwersytetu w Amsterdamie postanowili niedawno sprawdzić, jak geny i status społeczno-ekonomiczny (czyli m.in. wykształcenie, sąsiedztwo, praca) kształtują inteligencję człowieka. Jak twierdzą, oparli je na największej jak dotąd puli danych użytych do tego typu projektu, które objęły aż 24 tys. osób.

"W naszym badaniu zobaczyliśmy, że niektóre związki między statusem społeczno-ekonomicznym a mózgiem można wytłumaczyć predyspozycjami genetycznymi, jednak te relacje są dużo bardziej złożone" - podkreśla prof. Gideon Nave, współautor publikacji, która ukazała się w piśmie „Science Advances”.

"Zajmuję się badaniem zależności między stanem mózgu a sytuacją społeczno-ekonomiczną i pytanie, które zawsze się pojawia brzmi: „Co powoduje różnice? Czy cechy SES (od angielskiego „socio-economic status - przyp. red.) są zakodowane w genomie czy też życiowe doświadczenia przy różnym poziomie SES powodują zmiany w mózgu?” Zdołaliśmy pokazać, że działają oba mechanizmy. Przy tym geny i środowisko wydają się wywierać inne skutki w różnych częściach mózgu" - mówi jedna z autorek pracy, prof. Martha Farah.

Naukowcy odkryli na przykład, że w zależności od statusu społeczno-ekonomicznego zmienia się objętość mózgu – różnice sięgały średnio 1,6 proc. Wynik ten zgadza się z rezultatami wcześniejszych badań. Głębsza analiza ujawniła różnice w różnych rejonach mózgu. I okazało się, że wyraźny związek z sytuacją społeczno-ekonomiczną badanych można było na przykład zauważyć w ich móżdżku - zlokalizowanej blisko pnia strukturze, która uczestniczy m.in. w koordynacji ruchu, utrzymaniu równowagi, a także myśleniu i uczeniu się.

"Praktycznie we wszystkich częściach mózgu widać korelacje między statusem społeczno-ekonomicznym i objętością istoty szarej. Są one niewielkie, ale przy dużej próbie użytej w badaniu możemy mieć pewność, że naprawdę istnieją" - twierdzi prof. Nave.

Okazało się przy tym, że na wykryte korelacje wpływ mają geny – szczególnie jeśli chodzi o funkcjonowanie kory przedczołowej i płata wyspowego, które biorą udział m.in. w komunikacji, podejmowaniu decyzji i empatii. Ale i środowisko – na przykład istnieje korelacja między statusem społeczno-ekonomicznym oraz funkcjonowaniem mózgu a masą ciała. Badacze sugerują, że środowisko (dieta) ma znaczenie dla tego, ile człowiek waży, a to z kolei wpływa na funkcjonowanie mózgu.
Złe geny można często przemóc

Opisane rezultaty badania to w zasadzie dobra wiadomość, ponieważ wskazują, że nawet w obliczu niekorzystnych, genetycznych predyspozycji można niemało zrobić.
Prof. Farah wskazuje, że o ile nikt nie kwestionuje, że modyfikacja czynników środowiskowych jest możliwa, by wpłynąć na jakieś parametry życia i zdrowia (np. zmiana diety wpływa na masę ciała), to sporo osób wątpi w możliwość skutecznego działania w razie predyspozycji genetycznych.

"Tymczasem problemy uwarunkowane genetycznie także mogą być łagodzone zmianami czynników zewnętrznych, tak jak np. modyfikacja diety pomaga osobom z wrodzonym zespołem metabolicznym, czy okulary pozwalają widzieć osobom z wadami wzroku" - tłumaczy prof. Farah.

Badacze podają przykłady możliwych interwencji

"Jeśli w biednych dzielnicach gorsza jest jakość powietrza, może to wywoływać stany zapalne i inne negatywne skutki, także w mózgu. Regulacje zmniejszające zanieczyszczenia mogą usunąć to zagrożenie i poprawić zdrowie oraz samopoczucie wszystkich, niezależnie od miejsca zamieszkania. Darmowe, dobrej jakości przedszkola także mogą pomóc. W tym przypadku genetyka nie oznacza absolutnego przeznaczenia" - podkreśla prof. Nave.
Zadbaj o powietrze

Znaczenie wymienionych wyżej czynników potwierdzają inne badania. W połowie lipca eksperci z Boston College stwierdzili na przykład, że „w związku z zanieczyszczeniami powietrza, choroby, zgony, a także spadek IQ pojawia się w każdym mieście, przy dochodach na każdym poziomie i w każdej sytuacji demograficznej”. Naukowcy nie mówią wcale o wysokim stężeniu toksyn.

"Wszystkie opisane skutki zdrowotne miały miejsce przy poziomach niższych niż standardy wyznaczone przez EPA (amerykańska Agencja Ochrony Środowiska - przyp. red.)” - ostrzega znany amerykański epidemiolog, prof. Philip J. Landrigan, autor badania.

Największe szkody badacze odnotowali  jednak w społecznościach o najniższym statusie społeczno-ekonomicznym.

Dobre jedzenie = sprawny mózg

Jeśli chodzi o dietę, to jej wpływ na funkcjonowanie mózgu, przynajmniej jeśli chodzi o rozwój inteligencji, dobrze pokazuje badanie przeprowadzone przez naukowców z University of Bristol, którzy sprawdzili styl żywienia prawie 4 tys. dzieci w wieku 3, 4, 7 oraz 8,5 roku oraz zmierzyli ich IQ w wieku 8,5 roku. Zauważyli, że wysoko przetworzone produkty, z dużą zawartością tłuszczu i cukru  wiązały się z niższą liczbą punktów w testach. Natomiast tzw. zdrowa dieta - bogata m.in. w warzywa, owoce i ryby korelowała z lepszymi wynikami.

"Dowody wskazują, że słabej jakości dieta zawierająca dużo tłuszczu, cukru i przetworzonych produktów we wczesnym dzieciństwie może wiązać się z niewielkim spadkiem IQ w późniejszym czasie, podczas gdy zdrowa dieta bogata w składniki odżywcze stosowana mniej więcej w czasie dokonywania pomiarów ilorazu inteligencji wiązała się z trochę lepszymi wynikami" - piszą badacze.

Warto jednak też zaznaczyć, że z wielu badań wynika, iż słaba jakość diety wiąże się z niższym statusem społeczno-ekonomicznym.

Nauka służy przez całe życie

Tu wątpliwości wiele nie ma: jeśli chcemy dbać o naszą inteligencję, nie przestawajmy się uczyć. Zespół z University of Edinburgh opublikował metaanalizę dostępnych badań z udziałem łącznie 600 tys. osób, która wykazała korzystny wpływ nauki na iloraz inteligencji. Każdy dodatkowy rok skutkował wzrostem średnio  o 1 do 5 punktów. Według wyników korzystne skutki edukacji  utrzymują się przy tym przez całe życie i dotyczą różnych aspektów intelektu.

„Edukacja wydaje się najbardziej spójną, najsilniej trwale działającą, znaną metodą podnoszenia poziomu inteligencji” - piszą naukowcy w swoim opracowaniu.

Jak więc widać, choć genetyczne uwarunkowania inteligencji istnieją, to sukces w niemałym stopniu zależ od tego, jak dane przez naturę geny się wykorzysta. Sposoby są przy tym całkiem nieskomplikowane...

Marek Matacz dla zdrowie.pap.pl

Źródła:

Doniesienie na temat wpływu statusu społecznego i genów na mózg

Doniesienie na temat wpływu zanieczyszczeń powietrza na inteligencję

Praca naukowa na temat znaczenia diety

Praca naukowa na temat wpływu edukacji na poziom IQ

Źródło informacji: Serwis Zdrowie


Oceń

Napisz komentarz
Komentarze
zachmurzenie duże

Temperatura: 29°CMiasto: Gryfice

Ciśnienie: 1012 hPa
Wiatr: 19 km/h

Reklama
Komentarze
Autor komentarza: Tomasz ChojnowskiTreść komentarza: BYŁEM WIDZIAŁEM JESTEM PEŁEN UZNANIA !!!Data dodania komentarza: 02.08.2022, 17:02Źródło komentarza: Susanne Moison i Piotr Piętal - Gwiazdami Gryfickiego Lata MuzycznegoAutor komentarza: lechTreść komentarza: Działacze PSL liczą na wsparcie świętego - no cóż wiara czyni cuda.Data dodania komentarza: 15.07.2022, 08:07Źródło komentarza: SP Modlimowo organizatorem Wojewódzkiego Zjazdu Rodziny Szkół im. Jana Pawła IIAutor komentarza: KonradTreść komentarza: Haha kolejna? Ile tego jeszcze jest. Normalnie jak grzyby po deszczu co dla mnie jest wgl niezrozumiałe skoro dwarfs fortune jest legalnie online a do tego ładnie oddajeData dodania komentarza: 28.04.2022, 01:44Źródło komentarza: Trzebiatów – to kolejna miejscowość gdzie KAS zamknęła nielegalny hazardAutor komentarza: soniaTreść komentarza: Przy alergii na kurz i roztocza sprawdza mi się roomba, oczyszczacz i nawilżacz powietrza. Dzięki temu lepiej mi się oddycha, nie mam napadów kaszlu ani przewlekłego kataru. Pościel i ręczniki wymieniam co tydzień piorąc je w wysokiej temperaturze, żeby wybić alergeny. Data dodania komentarza: 13.01.2022, 20:12Źródło komentarza: Nie daj się alergii we własnym domu! Autor komentarza: MariannaTreść komentarza: W małych pomieszczeniach należy postawić na praktyczne rozwiązania, które ułatwią nam gotowanie i zabiorą mniej miejsca. U mnie świetnym rozwiązaniem okazał się sprzęt AGD Solgaz, który jest w umieszczony w zabudowie. Dzięki temu kuchnia zyskała lekką linię i nowoczesny styl, a piekarnik SP-34-PM łączy w sobie funkcję trzech urządzeń co w małych przestrzeniach jest bardzo cenne.Data dodania komentarza: 13.12.2021, 22:49Źródło komentarza: Jak zaaranżować minimalistyczną kuchnię?Autor komentarza: SylwiaTreść komentarza: Nigdy nie myślałam, ze odważ się kłaść płytki aż do momentu gdy zapragnęłam zmiany w mieszkaniu. W salonie i przedpokoju położyłam płytki z elastycznego klinkieru Elastolith. Dzięki nim uzyskałam przepiękny efekt cegły na ścianie. Praca z nimi to czysta przyjemność ponieważ łatwo się je docina i montuje. Innowacyjnością zaś jest właśnie fuga, której rolę odgrywa klej montujący, takie 2w1. Klej-fuga jest dostępna w różnych kolorach więc bezproblemowo można wybrać tą najbardziej pasującą.Data dodania komentarza: 09.12.2021, 21:52Źródło komentarza: Detal wieńczy dzieło, czyli prawie wszystko, co trzeba wiedzieć o fugowaniu
Reklama