Złoto od tysięcy lat pozostaje jednym z najbardziej czytelnych symboli luksusu. Kojarzy się z bogactwem, prestiżem i pięknem, a jego obecność we wnętrzach niemal natychmiast zmienia sposób, w jaki odbieramy przestrzeń.
Paradoks polega jednak na tym, że choć złoto od zawsze fascynowało projektantów, rzemieślników i władców, samo w sobie nie jest materiałem szczególnie wygodnym w produkcji mebli. Jest bardzo miękkie i plastyczne, dlatego w swojej czystej postaci nie nadaje się do wykonywania konstrukcyjnych elementów wyposażenia. Historia wnętrzarstwa znalazła jednak sposób, aby wykorzystać jego największą siłę – niezwykły wygląd – bez konieczności budowania mebli z litego złota.
I właśnie tutaj zaczyna się jedna z najbardziej fascynujących historii designu. Bo złoto w meblarstwie bardzo często nie jest tym, czym się wydaje. Bywa cienką jak niemal niewidoczna folią, warstwą nakładaną na drewno, elementem szklanej mozaiki, pozłacanym brązem, a nawet efektem technologii, które z dzisiejszej perspektywy trudno uznać za bezpieczne. Przez stulecia zmieniały się materiały, techniki i sposoby obróbki, ale cel pozostawał podobny: stworzyć wrażenie absolutnego przepychu.
Złoto, które miało być wieczne
Jeśli wskazać epokę, w której złoto rzeczywiście stało się jednym z głównych bohaterów wnętrz i wyposażenia, starożytny Egipt będzie jednym z pierwszych skojarzeń. Wystarczy wspomnieć grobowiec Tutenchamona i jego niezwykłe wyposażenie: krzesła, meble, sarkofag czy pośmiertne maski. Złoto pojawiało się tam w ilościach, które do dziś robią ogromne wrażenie, choć rzeczywista technika jego wykorzystania była znacznie bardziej wyrafinowana, niż mogłoby się wydawać.
- W przypadku egipskich mebli złoto nie oznaczało bowiem masywnych, wykonanych z tego metalu konstrukcji. Stosowano bardzo cienką, młotkowaną folię, którą przytwierdzano do drewna cedrowego albo hebanowego. Złote arkusze mogły być również wykorzystywane w formie taśm, delikatnie mocowanych do powierzchni, między innymi za pomocą niewielkich gwoździ. Dzięki temu drewniane meble i przedmioty wyposażenia sprawiały wrażenie, jakby dosłownie „kapały” złotem. W tej technologii kryje się zresztą jeden z najciekawszych paradoksów złotego luksusu. Choć sam surowiec był niezwykle cenny, jego odpowiednie rozklepanie pozwalało wykorzystać go na ogromnej powierzchni. Zaledwie jeden gram złota, poprzez młotkowanie lub walcowanie, można było rozciągnąć do arkusza o powierzchni około jednego metra kwadratowego. To pokazuje, jak sprytna była ta technika: pozwalała osiągnąć spektakularny wizualny efekt przy wykorzystaniu stosunkowo niewielkiej ilości kosztownego materiału – wyjaśnia Aldona Mioduszewska, wykładowczyni historii designu oraz Dyrektor Marketingu Galerii Wnętrz DOMAR.
W pewnym sensie był to więc bardzo wczesny przykład projektowania luksusu w sposób niezwykle świadomy. Nie trzeba było wykonywać całego przedmiotu z najdroższego dostępnego materiału. Wystarczyło odpowiednio zastosować jego cienką warstwę, aby nadać powierzchni zupełnie inną wartość wizualną i symboliczną.
Bizantyjska sztuka światła. Kiedy złoto zaczyna „żyć”
Młotkowanie i walcowanie złota było w starożytnym Egipcie naturalnie rozwiniętą techniką, ale kunszt tworzenia mikroskopijnie cienkich płatków złota doprowadzili do perfekcji mieszkańcy Bizancjum. Tutaj złoto przestało być wyłącznie sposobem na dekorowanie mebli czy elementów wyposażenia. Stało się częścią jednej z najbardziej fascynujących form sztuki – bizantyjskiej mozaiki.
- Wiele mozaik powstawało z bardzo małych fragmentów szkła lub kamienia, które pokrywano płatkami złota. Jednak niezwykłość tej techniki nie polegała wyłącznie na zastosowaniu szlachetnego metalu. Równie istotny był sposób ułożenia poszczególnych elementów. Bizantyjskie mozaiki nie były układane idealnie równo. Poszczególne kamyki i fragmenty szkła umieszczano w taki sposób, aby ich powierzchnia odbijała światło pod różnymi kątami. – wskazuje Aldona Mioduszewska, wykładowczyni oraz Dyrektor Marketingu Galerii Wnętrz DOMAR.
To właśnie dzięki temu złoto nie pozostawało statyczne. Cała powierzchnia migotała, zmieniała się wraz ze światłem, lśniła i sprawiała wrażenie niemal żywej. Mozaika nie była więc jedynie dekoracją. Jej struktura została pomyślana tak, aby światło stawało się integralną częścią kompozycji.
Wersal i złoto absolutne. Luksus z kalkulatorem w tle
Kolejny rozdział tej historii prowadzi prosto do Wersalu i panowania Ludwika XIV. Król Słońce, budując swoją monumentalną wizję dworu, konsekwentnie wykorzystywał złoto jako element reprezentacyjny. W jego świecie wszystko miało lśnić, a królewska przestrzeń musiała być wizualnym potwierdzeniem potęgi władcy.
- Problem był jednak podobny jak w starożytnym Egipcie: prawdziwe złoto kosztuje bardzo dużo, a wykonywanie całych mebli z litego szlachetnego metalu nie miałoby większego sensu. Rozwiązaniem stało się pozłacane drewno, określane jako gildwood. Technika pozwalała uzyskać efekt, który dla oka był niemal jednoznaczny ze złotem. Na wyrzeźbione wcześniej fragmenty drewniane nakładano warstwę kleju, a następnie glinkę zwaną pulmentem. Na tak przygotowaną powierzchnię trafiały niezwykle cienkie płatki złota. Po delikatnym wypolerowaniu całość zaczynała wyglądać jak wykonana ze szlachetnego metalu – mówi ekspertka z wrocławskiej Galerii Wnętrz DOMAR i dodaje:
- To rozwiązanie można dziś odczytywać niemal jako lekcję projektowania luksusu z bardzo rozsądnym podejściem do kosztów. Nie trzeba być bogatym – trzeba być sprytnym. W przypadku Wersalu ta zasada nabierała szczególnego znaczenia, bo przy monumentalnym rozmachu królewskiej rezydencji nawet pozornie drobne decyzje technologiczne i materiałowe miały ogromne znaczenie.
Ormolu – złoto, które miało swoją mroczną stronę
W XIX wieku pojawiła się kolejna technika wykorzystywania złotego efektu w meblarstwie – ormolu, wywodzące się z języka francuskiego określenie odnoszone do złota odlewanego, a upraszczając, do złoconego brązu. W tym przypadku historia odchodzi już od drewnianej konstrukcji pokrywanej cienką warstwą złota i wkracza w znacznie bardziej metaliczną formę dekoracji.
- Elementy mebli odlewano z brązu, a następnie pokrywano je warstwą mieszanki złota i rtęci. Całość podgrzewano, aby rtęć mogła wyparować, pozostawiając na powierzchni złotą warstwę. Technologia pozwalała uzyskać niezwykle efektowne, bogato zdobione elementy, które doskonale wpisywały się w estetykę luksusowych wnętrz. Z dzisiejszej perspektywy jest to jednak jeden z najbardziej niepokojących rozdziałów historii złota w meblarstwie. Proces wymagał podgrzewania mieszaniny zawierającej rtęć, której opary są skrajnie toksyczne. Produkcja takich elementów była więc przedsięwzięciem nie tylko wymagającym ogromnych umiejętności rzemieślniczych, ale również śmiertelnie niebezpiecznym dla osób, które zajmowały się ich wykonywaniem – mówi Aldona Mioduszewska z Galerii Wnętrz DOMAR.
Nie wszystko złoto, co się świeci
Współczesne wnętrza również coraz częściej odchodzą od jednoznacznie połyskującego, niemal biżuteryjnego złota. Na salony wraca złoto matowe, bardziej subtelne, spokojniejsze i znacznie łatwiejsze do zestawienia z innymi materiałami. W podobnym kierunku rozwija się zainteresowanie brązem – również w formach matowych, lekko lśniących, młotkowanych czy przypominających płynną, niemal „liquidową” powierzchnię.
- To właśnie brąz w takiej odsłonie ponownie mocno zaznacza swoją obecność we współczesnym wnętrzarstwie. Nie musi już rywalizować ze złotem o uwagę. Może przejąć jego rolę, oferując podobne skojarzenia z szlachetnością i rzemiosłem, ale jednocześnie pozwalając na bardziej współczesne, stonowane interpretacje – podsumowuje ekspertka z Galerii Wnętrz DOMAR.
Dziś złoto nie musi już oznaczać wnętrza ociekającego przepychem. Może pojawić się jako subtelny akcent, matowa powierzchnia, detal mebla czy element dekoracyjny. Może działać poprzez światło i fakturę, a nie wyłącznie poprzez intensywny połysk. A wraz z powrotem brązu – młotkowanego, matowego, lekko lśniącego czy przywodzącego na myśl płynny metal – historia dawnych technik zyskuje współczesny język. O tym, jak złoto zmieniało oblicze meblarstwa i wnętrz, można posłuchać w dwóch podcastach Galerii Wnętrz DOMAR:
https://domar.pl/podcast/zloto-ktore-mialo-byc-wieczne-egipt-i-bizancjum/
https://domar.pl/podcast/wersal-i-zloto-absolutne-czyli-jak-dziala-ormolu/
O Galerii Wnętrz DOMAR:
Wrocławska Galeria Wnętrz DOMAR to jedna z największych galerii wyposażenia wnętrz w Polsce. Na 24 000 m² swoje stoiska ma ponad 100 najemców, którzy mają w swojej ofercie produkty wyposażenia wnętrz i materiałów wykończeniowych - począwszy od mebli, poprzez dekoracje, wyposażenie kuchni, podłogi, dywany, firany, zasłony, tapety, oświetlenie, kominki, drzwi, schody czy okna a nawet systemy do inteligentnych domów. Ponadto w Galerii Wnętrz DOMAR znajdują się: market Biedronka i drogeria Rossmann a także restauracja, klub fitness, szkoła tańca, bank i apteka.
Fot: Galeria Wnętrz DOMAR
Napisz komentarz
Komentarze