12 sierpnia zaczynają obowiązywać pierwsze wymogi dotyczące opakowań i odpadów opakowaniowych. Unijne rozporządzenie PPWR ma ograniczyć ilość odpadów oraz zwiększyć skalę recyklingu i ponownego wykorzystania opakowań. Dla przedsiębiorców oznacza to nowe obowiązki dotyczące m.in. projektowania opakowań, ich składu, a także związanej z nimi dokumentacji. Kolejne obowiązki będą wprowadzane etapami i obejmą m.in. zakaz stosowania niektórych jednorazowych opakowań w gastronomii czy hotelarstwie.
Rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation) zastępuje unijną dyrektywę dotyczącą opakowań i odpadów opakowaniowych z 1994 roku. W przeciwieństwie do niej jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach Unii Europejskiej. Nowe przepisy obejmują cały cykl życia opakowania – od jego projektowania i produkcji po zagospodarowanie powstałego odpadu. PPWR zakłada, że do 2030 roku ilość odpadów opakowaniowych przypadająca na mieszkańca ma spaść o 5 proc. w porównaniu z 2018 rokiem, do 2035 roku – o 10 proc., a do 2040 roku – o 15 proc.
– Rozporządzenie PPWR stanowi kompleksową reformę systemu gospodarowania odpadami opakowaniowymi. Głównymi celami zmian są: ograniczenie liczby odpadów, zwiększenie poziomu recyklingu oraz przeniesienie większego ciężaru ponoszenia kosztów zagospodarowania odpadów na wytwórców opakowań, w myśl zasady zanieczyszczający płaci – mówi agencji Newseria Marta Rochala, radczyni prawna z Kancelarii Radcy Prawnego dr Anna Banaszewska. – Poszczególne obowiązki, do których spełnienia zostali zobowiązani przedsiębiorcy, zostały obwarowane różnymi terminami. Kluczowa część tych zmian będzie obowiązywać już 12 sierpnia 2026 roku.
Od 12 sierpnia zaczynają obowiązywać m.in. ograniczenia dotyczące PFAS, czyli substancji per- i polifluoroalkilowych. Opakowania przeznaczone do kontaktu z żywnością nie będą mogły być wprowadzane do obrotu, jeśli zawartość tych substancji osiągnie lub przekroczy limity określone w PPWR. W przypadku tych wymogów rozporządzenie nie przewiduje okresu przejściowego na wykorzystanie zapasów. Opakowania do kontaktu z żywnością, które zostały wprowadzone do obrotu przed 12 sierpnia, mogą pozostać na rynku, ale te wprowadzane do obrotu od tego dnia muszą już spełniać nowe limity PFAS. Oznacza to, że część opakowań wyprodukowanych wcześniej i pozostających w magazynach nie będzie mogła zostać wprowadzona do obrotu, jeśli nie spełnia nowych wymagań.
Badanie Food Packaging Forum z 2024 roku wykazało, że spośród ponad 14 tys. znanych substancji chemicznych stosowanych w materiałach przeznaczonych do kontaktu z żywnością ponad 3,6 tys. wykryto także w organizmach ludzi. Wśród szeroko wykrywanych grup znalazły się m.in. PFAS, bisfenole, ftalany i metale ciężkie. Rozporządzenie wymaga, aby przy produkcji opakowań ograniczać do minimum obecność i stężenie substancji potencjalnie niebezpiecznych. Utrzymuje także limit dla łącznego stężenia ołowiu, kadmu, rtęci i chromu sześciowartościowego w opakowaniach lub ich częściach składowych na poziomie 100 mg/kg.
Od 12 sierpnia wytwórcy i importerzy będą musieli zapewnić zgodność opakowań z wymogami PPWR i posiadać odpowiednią dokumentację techniczną.
– Wytwórcy będą mogli wprowadzać do obrotu jedynie opakowania i produkty w opakowaniach zgodne z przepisami rozporządzenia PPWR. Będą też zobowiązani do przeprowadzania odpowiedniej procedury oceny zgodności opakowania, sporządzenia dokumentacji technicznej, wystawienia deklaracji zgodności UE, zapewnienia zgodności produkcji seryjnej opakowań, jak również do umieszczenia numerów seryjnych i katalogowych, aby można było te opakowania zidentyfikować – wymienia Marta Rochala. – Podobne do wytwórców obowiązki zostaną nałożone także na importerów, którzy będą mogli wprowadzać do obrotu wyłącznie produkty zgodne z rozporządzeniem.
Nie wszystkie wymagania PPWR zaczynają obowiązywać w sierpniu 2026 roku. Kolejne będą wprowadzane etapami w następnych latach, a najważniejsze terminy przypadają m.in. na 2030, 2035 i 2040 rok.
– Przedsiębiorcy będą zobowiązani do zmiany sposobu projektowania opakowań w taki sposób, aby były one zdatne do recyklingu, aby móc ponownie wykorzystać materiał wtórny powstający z tego rodzaju opakowań. Ponadto będą zobowiązani zapewnić, że w opakowaniach produktu znajduje się określona ilość materiału pochodzącego z recyklingu – podkreśla radczyni prawna. – Największym wyzwaniem dla przedsiębiorców może być sama zmiana podejścia w sposobie projektowania opakowań, jak również cały proces ich dokumentowania. Staną przed nowymi wyzwaniami technicznymi i dokumentacyjnymi.
Według Eurostatu w 2023 roku w Unii Europejskiej poddano recyklingowi 42,1 proc. odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych. Wskaźniki znacznie różnią się jednak między państwami. Od 2030 roku mają zacząć obowiązywać jednolite kryteria oceny recyklowalności opakowań, a w kolejnym etapie, od 2035 roku, pod uwagę będzie brane także to, czy dany rodzaj opakowania jest faktycznie poddawany recyklingowi na dużą skalę. Szczegółowe terminy będą zależały od przyjęcia odpowiednich aktów przez Komisję Europejską. Od 2030 roku mają również obowiązywać minimalne poziomy zawartości tworzyw pochodzących z recyklingu w określonych rodzajach opakowań z tworzyw sztucznych.
– Kolejną grupę stanowią zmiany w zakresie ograniczenia opakowań i odpadu opakowaniowego. Opakowania będą projektowane w taki sposób, że ich masa i objętość będą ograniczone do minimum, które zapewni funkcjonalność. W dalszej kolejności przedsiębiorcy będą zobowiązani do zapewnienia, że w przypadku opakowań zbiorczych, transportowych, handlowych współczynnik wolnej przestrzeni będzie wynosił maksymalnie 50 proc. – mówi Marta Rochala.
W 2030 roku pojawi się wymóg, by co najmniej 40 proc. określonych opakowań transportowych było wielokrotnego użytku.
Za cztery lata zaczną także obowiązywać kolejne ograniczenia dotyczące zbędnych opakowań. Obejmą m.in. część jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych na świeże owoce i warzywa o masie poniżej 1,5 kg, małe opakowania kosmetyków i środków higienicznych oferowanych gościom w hotelach oraz jednorazowe saszetki z przyprawami, sosami, śmietanką czy cukrem w gastronomii. Od 12 sierpnia zakazane będzie wykorzystywanie jednorazowych opakowań do żywności i napojów w celu oferowania ich na miejscu. Klient spożywający napój lub żywność w lokalu będzie musiał otrzymać je w opakowaniu wielokrotnego użytku
– W przypadku dystrybutorów udostępniających zimne bądź gorące napoje i żywność gotową do spożycia na wynos podmioty te będą zobowiązane zapewnić możliwość przychodzenia konsumentów z własnymi pojemnikami, natomiast w jeszcze dalszej perspektywie podmioty te będą zobowiązane udostępniać konsumentom produkty w opakowaniach wielokrotnego użytku. Obowiązki te będą dotyczyć wszystkich podmiotów sprzedających żywność, stąd nie będzie tutaj żadnych wyjątków w odniesieniu do małych przedsiębiorców – podkreśla ekspertka.
Kolejne zmiany będą stopniowo widoczne także dla konsumentów. Jedną z nich będzie nowe oznakowanie opakowań. Obowiązek stosowania zharmonizowanych etykiet zacznie obowiązywać od sierpnia 2028 roku lub 24 miesiące od wejścia w życie odpowiednich przepisów wykonawczych, jeżeli nastąpi to później.
– Na opakowaniach produktów pojawią się nowe, zharmonizowane etykiety zawierające informacje na temat składu materiałowego opakowania, które pomogą konsumentom w sortowaniu. Na opakowaniach wielokrotnego użytku znajdziemy informacje na temat możliwości ich ponownego wykorzystania – mówi Marta Rochala. – Już od 12 sierpnia na opakowaniach znajdą się natomiast informacje dotyczące wytwórcy, w tym jego nazwa lub nazwa handlowa, zarejestrowany znak towarowy oraz dane umożliwiające kontakt. Podobne obowiązki będą dotyczyły importerów.
PPWR jest rozporządzeniem, dlatego większość jego przepisów nie wymaga przenoszenia do prawa krajowego. Państwa członkowskie muszą jednak dostosować swoje regulacje i uzupełnić je w obszarach, które rozporządzenie pozostawia do uregulowania na poziomie krajowym. W Polsce trwają prace nad projektem ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100), który ma m.in. wprowadzić nowy model rozszerzonej odpowiedzialności producenta.
– Projekt ten doprecyzowuje część obowiązków nałożonych na przedsiębiorców w rozporządzeniu PPWR, ale również stanowi regulację innych obowiązków, które zostały uregulowane na poziomie krajowym, jak na przykład torebki na zakupy z tworzyw sztucznych, opłata recyklingowa czy dalsze obowiązki związane z ROP – tłumaczy ekspertka.
Napisz komentarz
Komentarze