Podstawą do powstania wąskotorowych na Pomorzu była ustawa Pruskiego Sejmu Krajowego z 1892 r. „O Kolejach Wąskotorowych i Prywatnych Bocznicach” (Gesetz über Kleinbahnen und Privatenschlussbahnen”) , określająca zasady ich finansowania z państwowych środków budżetowych. Na jej podstawie samorządy lokalne dostały wsparcie od państwa w postaci bezzwrotnych subwencji oraz niskooprocentowanych kredytów. Było to bardzo istotne, ponieważ linie kolei wąskotorowych były budowane, a potem eksploatowane przez prywatne towarzystwa akcyjne, których udziałowcami były przede wszystkim powiaty, lokalni przedsiębiorcy oraz Zarząd Prowincji Pomorze. Wkrótce na terenach obecnego polskiego Pomorza Zachodniego powstała rozległa sieć publicznych kolei wąskotorowych o rozstawie szyn: 600 mm, 750 mm, 785 mm i 1000 mm . Z początkiem XX w. sieć wąskotorowa na Pomorzu miała łącznie ok. 740 km torów i była jedną z największych tego sieci kolejowych w Europie.
Greifenberger Kleinbahn AG 1895–1945
| W 1895 roku zawiązano spółkę akcyjną Gryficka Kolejka (Greifenberger Kleinbahn AG), należącą do powiatu gryfickiego, spółki Lenz & Co oraz Prowincji Pomorze i rozpoczęto prace budowlane. Pierwsza linia gryfickiej wąskotorówki z Gryfic (Greifenberg) do Niechorza (Horst) została oddana do użytku już 1 lipca 1896 roku. W tamtych czasach, gdy nie było jeszcze odpowiedniej infrastruktury drogowej, a transport samochodowy nie był tak powszechny, koleje dojazdowe były najbardziej optymalnym środkiem komunikacji masowej, zapewniającym turystom szybkie i wygodne dotarcie do nadmorskich miejscowości wypoczynkowych. Pierwotnie gryficka kolejka poruszała się po torach o rozstawie 750 mm, dopiero w 1912 r. poszerzono rozstaw szyn do 1000 mm, co znacznie usprawniło transport towarowy oraz zapewniło dynamiczny rozwój gospodarczy całego regionu. Pierwsza wojna światowa doprowadziła do dużego wzrostu przewozów, spowodowanego transportem ładunków na rzecz walczącej armii niemieckiej. Dobra koniunktura skończyła się jednak wraz z zakończeniem wojny. Potężny kryzys, który ogarnął Niemcy i Europę w latach 1920–1930 doprowadził do załamania gospodarki i zahamował rozwój kolei wąskotorowych. Na ponowny wzrost przewozów miała wpływ dopiero polityka III Rzeszy i konieczność wykorzystania wszelkich typów kolei na potrzeby zbliżającej się wojny. W czerwcu 1937 roku doprowadzono do centralizacji zarządzania odrębnych do tej pory towarzystw kolejowych, a w roku 1940 powstała zarządzana z Berlina spółka prawa publicznego Pomorskie Koleje Krajowe( Pommersche Landesbahnen ) przejmując przymusowo ich majątek. Koleje funkcjonowały w tym kształcie do początku 1945 r. W końcowym etapie II wojny światowej koleje wąskotorowe odegrały znaczącą rolę w ewakuacji ludności niemieckiej przed nacierającą Armią Czerwoną. |
Gryficka Kolej Dojazdowa 1945-1999.
Dla lokalnych władz powiatowych, ustanowionych po II wojnie światowej na ziemiach, przejętych od Niemiec (tzw. Ziemiach Odzyskanych) ponowne uruchomienie linii wąskotorowych było sprawą priorytetową. Brak dróg i alternatywnych form transportu w znacznym stopniu utrudniał dystrybucję tworów oraz komunikację ludności. Przejęta po wojnie przez Polskie Koleje Państwowe (PKP) sieć kolei wąskotorowych, pomimo znacznych strat, spowodowanych grabieżami szyn i taboru przez Rosjan, była stopniowo rekonstruowana i odbudowywana. Swój pierwszy, powojenny kurs Gryficka Kolej Dojazdowa odbyła ze stacji Zagórze (obecnie Gryfice) do stacji Horzewo (obecnie Niechorze) 22 lipca 1945 r., a jej pasażerami byli mieszkańcy Gryfic, dla których władze powiatowe zorganizowały wycieczkę nad morze w dniu Narodowego Święta Odrodzenia Polski. Budowa dróg i rozwój motoryzacji w latach 60. XX w. spowodował stopniowe zastępowanie ruchu pasażerskiego i towarowego tańszym i łatwiejszym logistycznie transportem samochodowym. Załamujący się rynek transportowy zmuszał PKP do zrezygnowania z dalszych inwestycji i stopniowego zamykania nierentownych linii wąskotorowych. Aby utrzymać połączenia kolejowe z miejscowościami nadmorskimi, ostatnie większe inwestycje w modernizację infrastruktury wąskotorowej poczyniły PKP na przełomie lat 70-tych i 80- tych XX w. Stare, przedwojenne wagony drewniane i wysłużone parowozy Px-48, wyprodukowane w zakładach w Chrzanowie jeszcze w latach 50-tych zastąpione zostały przez nowocześniejsze, a przede wszystkim mniej kosztowne w eksploatacji lokomotywy spalinowe Lxd2 oraz wagony motorowe Mbxd2 rumuńskiej produkcji, użytkowane do dziś przez Nadmorską Kolej Wąskotorową.
W latach 90-tych XX w. z powodu braku inwestycji ze strony zarządcy, infrastruktura i tabor Gryfickich Kolei Dojazdowych zaczęły ulegać stopniowej dewastacji. Aby zapobiec całkowitemu zniszczeniu, 11 maja 1995 r. Gryficka Kolej Dojazdowa została wpisana do rejestru zabytków. Sytuacja ta nie poprawiła jednak złej kondycji kolejki i gdy utrzymanie linii wąskotorowej Gryfice-Trzebiatów przestało się opłacać, w 1999 r. PKP postanowiły zlikwidować Gryficką Kolej Dojazdową i wyprzedać zabytkowy tabor. Jedna z ofert kupna lokomotyw i wagonów nadeszła aż z Kenii, gdzie istniała linia kolejowa o prześwicie 1000 mm.
Przed ostatecznym zniknięciem z nadmorskiego pejzażu gryficką wąskotorówkę uchronił samorząd gminy Rewal i ówczesny wójt Konstanty Tomasz Oświęcimski, który na podstawie umowy, podpisanej w 2002 roku z Dyrekcją PKP oraz Ministrem Skarbu, przejął nieodpłatnie tabor kolejowy i wyposażenie warsztatów w Gryficach, a także budynki i infrastrukturę techniczną, służącą do eksploatacji linii kolejowej, o łącznej dł. 61 km. 29 maja 2002 r. wąskotorówka powróciła na tory już jako własność gminy Rewal. Niestety z powodu złego stanu technicznego mostu na rzece Redze w Nowielicach oraz częściowo zdewastowanych torowisk nie udało się ponownie uruchomić zamkniętej w 1999 r. trasy na odcinku Pogorzelica-Trzebiatów. Zarządzanie koleją wąskotorową na trasie Gryfice-Pogorzelica, przejął powołany uchwałą Rady Gminy Referat Transportu Kolejowego Gminy Rewal.
Kolej Wąskotorowa Gminy Rewal 2002-2013
Powrót wąskotorówki spotkał się w 2002 r. z bardzo pozytywnym przyjęciem ze strony mieszkańców lokalnej społeczności oraz turystów, odwiedzających zachodnie wybrzeże Bałtyku, dla których rewalska kolejka stała się atrakcją turystyczną i symbolem nadmorskiej gminy Rewal. Wieloletni brak inwestycji ze strony PKP spowodował, że infrastruktura techniczna i tabor wymagały przeprowadzenia pilnych i kosztownych prac remontowych, na które nie było stać małej turystycznej gminy. Nowe perspektywy oraz szanse rozwoju dla rewalskiej kolejki otworzyły się dopiero po 2004 r., po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej gmina Rewal, przy współpracy z Zachodniopomorskim Urzędem Marszałkowskim w Szczecinie wystąpiła o dotacje unijne i przystąpiła do rewitalizacji kolei wąskotorowej. W ramach prac, objętych projektem, zmodernizowano starą linię kolejową na trasie Trzęsacz-Pogorzelica. Wymienione zostały wszystkie podkłady i szyny na nadmorskim odcinku o długości 10 km, wyremontowano 2 lokomotywy spalinowe Lxd2, a zabytkowe wagony zostały odrestaurowane i wyposażone w ogrzewanie i nowoczesne toalety. W ramach rewitalizacji wyremontowane zostały również dwa zabytkowe budynki dworcowe w Rewalu i Pogorzelicy oraz wybudowane zostały trzy nowe dworce: w Trzęsaczu, Śliwinie i przy latarni morskiej w Niechorzu.
Nadmorska Kolej Wąskotorowa Sp. z o.o. – czasy współczesne
Jeszcze w trakcie rewitalizacji pojawił się pomysł, by zarządzanie mieniem i organizację wąskotorowych przewozów pasażerskich powierzyć odrębnemu podmiotowi - spółce kolejowej, która pozostałaby własnością gminy. Dawny Referat Transportu Kolejowego Gminy Rewal, który utworzono po przejęciu wąskotorówki od PKP, został na mocy uchwały rady gminy z 26 kwietnia 2013 r. włączony w struktury spółki i przekształcony w wolnorynkowy podmiot gospodarczy. Powstała Nadmorska Kolej Wąskotorowa Sp. z o.o.
Głównym zadaniem Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej Sp. z o.o. jest organizacja przewozów pasażerskich oraz zarządzanie infrastrukturą linii kolejowej na liczącej 39,5 km trasie Gryfice-Pogorzelica. W ofercie spółki znalazło się wiele usług turystycznych, skierowanych zarówno do klientów indywidualnych, jak i grup zorganizowanych. W regularnym sezonie przewozowym, który trwa od początku maja do końca września, Nadmorska Kolej Wąskotorowa organizuje codziennie na przejazdy składami retro, ciągniętymi przez lokomotywę spalinową Lxd2 lub wagonem motorowym MBxd2. Zarówno w sezonie przewozowym, jak i terminach posezonowych można wynająć pociągi czarterowe. Zgodnie z założeniami, określonymi w statucie spółki, oprócz świadczenia usług przewozowych, Nadmorska Kolej Wąskotorowa spełnia dodatkowo rolę kulturotwórczą i społeczną, a także zajmuje się działalnością, związaną z promocją nadmorskiej gminy Rewal. Dworce kolejowe stały się miejscem spotkań lokalnych stowarzyszeń oraz licznych wydarzeń kulturalnych. Każdego roku odbywają się tu koncerty i przedstawienia, organizowane są wystawy tematyczne, rekonstrukcje historyczne oraz pikniki i animacje dla dzieci.
Napisz komentarz
Komentarze