Do Polski popłyną blisko 44 mld euro pożyczek na obronność z Unii Europejskiej. Trwają prace nad specjalnym instrumentem finansowym

Rząd w środę ma się zająć projektem ustawy o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE (FIZB). Będzie to specjalny wyodrębniony instrument finansowy zarządzany przez Bank Gospodarstwa Krajowego. Odpowiednie krajowe rozwiązania instytucjonalne, finansowe i proceduralne są konieczne do zawarcia umowy pożyczkowej z Komisją Europejską, co jest zaplanowane na marzec 2026 roku. Pożyczki z programu SAFE mają wesprzeć polski przemysł obronny i zwiększyć bezpieczeństwo granic.

– SAFE to nowy instrument finansowania rozwoju obronności, uniezależnienia się Unii Europejskiej i budowania jej potencjału obronnościowego, ale również bezpieczeństwa ekonomicznego i konkurencyjności w sektorze obronnym. O tym instrumencie dyskusję rozpoczęła i zakończyła polska prezydencja w Radzie UE, dlatego wskazałam go jako element szybkiego działania Komisji Europejskiej w tym aspekcie – mówi agencji Newseria prof. Marta Postuła, pierwsza wiceprezes Banku Gospodarstwa Krajowego.

28 listopada 2025 roku Polska złożyła do Komisji Europejskiej wniosek o pomoc finansową w formie pożyczki w ramach programu SAFE. Wniosek zawiera plan inwestycji, które opiewają na kwotę nieco ponad 43,7 mld euro. Pod koniec stycznia został on zatwierdzony przez Komisję Europejską. Pieniądze zostaną przeznaczone m.in. na modernizację wojska i rozwój przemysłu obronnego, ale również wzmocnienie ochrony polskiej granicy – prawie 30 projektów z ponad 100 dotyczy Tarczy Wschód i granicy wschodniej. Jak zapowiedział premier po otrzymaniu pozytywnej decyzji od KE, 80 proc. środków z programu SAFE ma trafić do polskich firm, co ma napędzić krajową gospodarkę.

W marcu 2026 roku planowane jest zawarcie umowy pożyczkowej z Komisją Europejską i do tego czasu konieczne jest wejście w życie ustawy o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE (FIZB).

– Zgodnie z projektem BGK jest operatorem tego funduszu, czyli te środki będą umiejscowione u nas – podkreśla prof. Marta Postuła.

Wybór Banku Gospodarstwa Krajowego jako instytucji obsługującej FIZB – jak podkreślono w projekcie – wynika z jego statusu państwowego banku rozwoju, doświadczenia w obsłudze funduszy, instrumentów zwrotnych oraz współpracy z instytucjami Unii Europejskiej. Pożyczkobiorcą będzie BGK, a gwarantem minister właściwy do spraw finansów publicznych. Uprawnionymi do środków z FIZB będą ministrowie z kilku resortów, których projekty zostały uwzględnione i zaakceptowane przez KE w ramach planu inwestycji w europejskim przemyśle obronnym.

Ustawa precyzyjnie określa przeznaczenie środków FIZB, w tym finansowanie i współfinansowanie zadań, obsługę i spłatę pożyczki SAFE czy realizację zobowiązań wynikających z gwarancji Skarbu Państwa.

– Będziemy działali z Ministerstwem Obrony Narodowej, Ministerstwem Infrastruktury oraz Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i na ich zlecenie. To jest instrument do finansowania zakupów, ale będziemy się starali – już to dzisiaj robimy jako BGK – obudować go całym instrumentarium wsparcia sektora obronnego. Prace na ten temat równolegle toczą się z Ministerstwem Finansów – podkreśla pierwsza wiceprezes BGK.

Zgodnie z założeniami programu SAFE pożyczki będą udzielane w przypadku wspólnych zamówień, w których uczestniczą co najmniej dwa państwa członkowskie, a także Ukraina czy państwa EFTA/EOG.

– Zakupy od drugiej połowy tego roku mają być dokonywane wspólnie. Co to znaczy? Że jeśli mamy dobry przemysł i będziemy umieli właściwie zastosować, a to się w tej chwili dzieje, dyplomację ekonomiczną, to będziemy sprzedawali również do innych krajów i odzyskiwali pozycję przemysłu – zaznacza prof. Marta Postuła. – Dzisiaj mamy z jednej strony zakupy, które są dokonywane przez ministra obrony narodowej, i już widzimy rozwój w sektorze obronnym. Mamy również nowy Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności oraz SAFE. To jest dopełnienie całego instrumentarium. Na ten proces należy patrzeć łącznie, nie tylko na SAFE w oderwaniu od innych działań prowadzonych przez polski rząd. Mamy nadzieję, że on zadziała i będzie dobrym kołem zamachowym.

Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności został wyodrębniony w ramach Krajowego Planu Odbudowy. Jego budżet przekracza 22 mld zł, które zostaną przeznaczone na cele związane z bezpieczeństwem i obronnością. Pod koniec stycznia 2026 roku Komitet Sterujący FBiO, w skład którego wchodzą m.in. minister funduszy i polityki regionalnej oraz minister obrony narodowej, przyjął priorytety inwestycyjne. Wśród nich znalazły się: rozwój obiektów zbiorowej ochrony oraz infrastruktury ochrony ludności (9,6 mld zł), budowa i modernizacja infrastruktury dual-use (ponad 6,2 mld zł), inwestycje w cyberbezpieczeństwo (2,5 mld zł) oraz nowoczesny przemysł (ok. 4 mld zł). Z funduszy tych skorzystają firmy technologiczne z sektora obronnego oraz samorządy. Ten instrument także będzie obsługiwany przez Bank Gospodarstwa Krajowego. Beneficjenci będą mogli liczyć na wsparcie w formie pożyczek i inwestycji kapitałowych, które będzie prowadziła specjalna spółka powołana przez BGK.